سخني ديگر از بروك (معرفي كتاب)

عنوان: رازي در ميان نيست. (انديشه‌هايي درباره‌ي بازيگري و تأتر)
نويسنده: پيتر بروك
مترجم: محمد شهبا
ناشر: انتشارات هرمس
شمارگان: 2000 نسخه
چاپ دوم: 1384
تعداد صفحات: 109 برگ
كمتر كسي را مي‌شود پيدا كرد، كه با تأتر آشنا باشد و «پيتر بروك» را نشناسد. همچنين مترجم نيز، در «ايران» آدم آشنايي است، هم در تدريس، هم در ترجمه و هم در نقد. پس به همين دو دليل عمده، به نظر مي‌رسد كه كتاب؛ نوشته‌اي باشد خواندني.
به هر روي اين كتاب داراي سه فصل عمده است با عناوين زير:
1- فريبكاري ملال
2- ماهي زرين
3- رازي در ميان نيست
هر سه فصل هم در حول و حوش يك مطلب دور مي‌زند، تأتر و بازيگري. به ديگر سخن اين كتاب مجموعه‌ي انديشه‌هاي ديگري از «بروك» است، درباره‌ي اين هر دو – بازيگري و تأتر – و به نظر نيز مي‌رسد در ادامه‌ي همان «فضاي خاليِ» معروفش باشد؛ اما در بحثي كه باز كرده، مطالبي از آن دست و دقيقاً از جنس آن كتاب نمي‌بينيم. در اين نوشته با مطالب جديد و در بيشتر موارد با حرف‌هايي تازه آشنا مي‌شويم؛ مطالبي كه بيش از همه ياري‌رسان بازيگران‌اند و بيشتر از آنِ كارگردانان تأتر.

اسفنديار درب‌كوشكي

تعزیه، یک سوگواره ی نمایشی (معرفی کتاب)

عنوان: تعزیه در ایران
نویسنده: صادق همایونی
ناشر: شیراز – انتشارات نوید شیراز
چاپ دوم 1380
شمارگان: 3000 جلد
تعداد صفحات: 1020 صفحه
سوگ و سوگواره در ایران سابقه ی فراوانی دارد؛ معروف ترین سوگ ایرانیان، «سوگ سیاوش» بود. رد این سوگ در تواریخ کهن به خوبی دیده می شود. برای نمونه ، «تاریخ بخارا» از مراسم و آداب این سوگواره در «بخارا» سخن می گوید. در واقع شاید بتواند تعزیه و شبیه خوانی را دنباله و ادامه ی این سوگ کهن ایرانیان دانست. کتاب «تعزیه در ایران»، پس از نقل قسمتی از «تاریخ طبری» درباره ی شهادت «امام حسین»، خاطره ای از نویسنده - «صادق همایونی» - و پیشگفتار مولف در 6 بخش اصلی و شمار بسیاری زیر بخش های فرعی به بررسی تعزیه و پیشینه ی آن در ایران می پردازد؛ که عناوین بخش های اصلی کتاب به ترتیب عبارتند از:
بخش اول – تعزیه و تاریخ
بخش دوم – سخنانی چند پیرامون تعزیه
بخش سوم – بررسی تعزیه ها
بخش چهارم – تعزیه ها و ترتیب و وسایل آنها
بخش پنجم – چند تعزیه
بخش ششم – تعزیه قاسم
و پس از این 6 بخش اصلی، فهرست ها و پیوست های کتاب آمده است.
بخش اول، با بررسی منابع و نوشته های کهن به سابقه ی نمایش ، به ویژه سوگواره ها در ایران باستان می پردازد که از میان این نوشته های کهن می توان به «تاریخ بخارا» نوشته ی «نرشخی» و «تاریخ هرودوت» نام برد. سپس در همین بخش است که نویسنده ریشه های اولیه ی تعزیه در «ایران» از دوره دیلمیان به بعد را دنبال می کند. و همچنین به تحول و سیر تکامل تعزیه می پردازد. و نگاهی هم دارد به تاریخچه ی نمایش های مذهبی در «اروپا». و پس از آن نظر فقها راجع به تعزیه را بیان کرده و به معرفی تکیه دولت پرداخته و تعزیه را در کشورهای همسایه ی کشورمان دنبال می کند. در بخش دوم، نویسنده به بررسی عناصر تشکیل دهنده تعزیه اقدام می کند و ویژگی های تعزیه های «ایرانی» را یک به یک بر می شمارد. پس از آن در بخش سوم، نگاهی دارد به دیدگاه بیگانگان به تعزیه ی «ایرانی» و سیر مرثیه سرایی و نوحه خوانی در ایران و افزون بر این به تعزیه های مضحک هم نیم نگاهی افکنده، و مهم تر از همه فرهنگ لغات و اصطلاحات تعزیه و نام آهنگ ها و نواهای مستتر در متن نسخه های تعزیه است.
در بخش چهارم، نگارنده تعداد و اسامی تعزیه ها را بیان می کند و به وسایل اجرای آن و نسخه ها و طریقه ی خواندن تعزیه می پردازد ، و علاوه بر این محل های تعزیه خوانی مشهور و تعزیه خوانان نامی «شیراز» را نام می برد.
بخش پنجم، متن 12 تعزیه را به طور کامل آورده، که این 12 متن تعزیه به ترتیب عبارتند از:
تعزیه عباس امام
تعزیه امام رضا
تعزیه حضرت معصومه
تعزیه قانیا (شاه فرنگ)
تعزیه علی اکبر
تعزیه امام حسن
تعزیه حر
تعزیه یاقوت و زمرد
تعزیه به چاه انداختن یوسف
تعزیه بیماری حسنین (حسن و حسین)
تعزیه فضل و فتاح
تعزیه شبیخون شب عاشورا
در بخش ششم، نویسنده پس از نقل کامل «تعزیه قاسم» به تحلیل و بررسی این تعزیه و اهمیت آن پرداخته است.
در آخر باید بگویم اگر به دنبال دانستن مطالبی پیرامون تعزیه و پیشینه نمایش در ایران هستید، این متن می تواند به عنوان یکی از مراجع شما مورد توجه قرار گیرد.
اردشیر کاویانی نسب

ترجمه‌اي ديگر از «مروژك» (معرفي كتاب)

عنوان: واتسلاو
نويسنده: اسلاومير مروژك
مترجم: داود دانشور
با مقاله‌اي از: منصور براهيمي در باب «مروژك» و تاتر معاصر لهستان
ناشر: نشر بيدگل
چاپ اول: تهران 1388
شمارگان: 1100 نسخه
بر روي جلد بعد از نام نويسنده يا همان نمايشنامه‌نويس، و سپس نامِ مترجم به اين عنوان برمي‌خوريم (كلاسيك مدرن 2)؛ سپس در مقدمه يا پيش‌گفتاري كه دبير مجموعه بر ترجمه‌ي اين نمايش‌نامه نوشته است، مي‌خوانيم:
«مجموعه‌ نمايشنامه‌هاي بيدگل، مجموعه‌اي منحصر به فرد از نمايشنامه‌هايي است كه يا تا به حال به فارسي ترجمه نشده‌اند، و يا ترجمه‌ي مجددي از نمايش‌نامه‌هايي خواهد بود كه از هر جهت لزوم ترجمه‌ي دوباره‌ي آن‌ها حس مي‌گردد. اين مجموعه تا حد امكان مي‌كوشد تاكيد خود را به جاي ادبيت متن نمايشي، بر ويژگي اجرايي آن بگذارد، و بدين ترتيب به نيازهاي اجرايي متون نمايشي پاسخ گويد.»
خُب چنان چه از اين يادداشت برمي‌آيد بايد منتظر كارهاي بعدي از اين دست باشيم، و اميدوارم با اين وضعيتِ نشر و موقعيت اقتصادي اين مهم ادامه يابد. به هر روي اگر خواهان – ترجمه‌اي البته نه از روي اصل متن كه به زبان لهستاني است؛ بلكه – از روي ترجمه‌ي انگليسي آن هستيد؛ شك نكنيد كه خواندن نمايش‌نامه‌اي آن هم از «مروژك» وقت و زمان شما را بي خود به هدر نخواهد داد، به اضافه‌ي اين كه در پايان از يك متنِ به نسبت تحقيقي نيز برخوردار خواهيد شد؛ درباره‌ي «مروژك» و تاتر «لهستان»؛ كه حتماً خالي از فايده نيست. البته كتاب با اين متن كاملاً پايان نمي‌يابد و شما با چند عكس از اجراي همين نمايش و در «ايران» روبرو خواهيد شد، كه كارگرداني آن را نيز مترجم «داود دانشور» و «سعيد كشن فلاح» به عهده داشته‌اند.

اسفنديار درب كوشكي

در معرفي بازيگري بزرگ با شخصيتي بزرگ (معرفي كتاب)

عنوان: ماكس فون سيدو، بازيگر تواناي سينما و تئاتر جهان

نويسنده و مترجم: فرهاد فارسي
ناشر: نقش خورشيد، 1383
تعداد صفحات: 210 صفحه، مصور
در ابتدا نويسنده از اين مورد مي‌گويد، كه چرا به «ماكس فون سيدو» پرداخته است، در دو صفحه و خيلي كوتاه. سپس در گفتار بعدي با عنوان «مختصري درباره‌ي سينماي سوئد»؛ قدري درباره‌ي سينماي سوئد گفته مي‌شود؛ بعد در گفتار كوتاه ديگري از «ويكتور شوستروم»؛ بازيگر و كارگردانِ تواناي سوئد مي‌شنويم. سپس در فصل بعدي، درباره‌ي «ماكس فون سيدو» و البته زندگي‌نامه‌ي او گفتاري كوچك آغاز، و در شش صفحه به سرعت پايان مي‌گيرد؛ بعد از اين نيز «فون سيدو»، در دو صفحه از تاتر و علاقه‌اش به آن، و اين كه تاتر راه رهايي او از زندگي پيشين بوده حرف‌هايي مي‌زند. سپس، بعد از اين گفتار است كه به ماجراي اصلي كتاب مي‌رسيم. مصاحبه‌ي بلند «ماكس فون سيدو». اين مصاحبه از صفحه‌ي 31 كتاب آغاز مي‌شود و تا صفحه 133 بخش عمده‌اي از فضاي كتاب را اشغال مي‌كند. اگر طالب مطالبِ دقيقي در مورد اين بازيگر مهم و خاطرات او از بازي در «جن‌ گير» و «صحراي تاتارها» هستيد؛ اين فصل راهنماي مهم و ارزنده‌اي است. البته در ادامه‌ي اين فصل، گفتارهاي ارزشمند ديگري هم داريم با اين عناوين:
همكاري با «اينگمار برگمن»
همكاري با «يان تروئل»
بازيگري در دهها وطن
پشت دوربين و سرانجام،
كارنامه‌ي هنري «ماكس فون سيدو»
به هر ترتيب، با يك گل بهار نمي‌شود، اما اگر قصد به دست آوردنِ اطلاعات دقيق و ذيقيمتي درباره‌ي اين بازيگر تواناي سينماي جهان داريد؛ به نظر من، اين اثر اين كمك را به شما خواهد كرد، زيرا مطالب كمي درباره‌ي اين بازيگر فوق العاده، در ايران - چه در زمينه‌ي پژوهش و چه در زمينه‌ي ترجمه - وجود دارد.
اسفنديار درب كوشكي

خدا عاقبت همه را به خير گرداند (معرفي كتاب)

عنوان: عاقبت عشاق سينه چاك

نويسنده: نيل سايمون
مترجم: شهرام زرگر
چاپ سوم: 1387
شمارگان: 700 نسخه
ناشر: انتشارات نيلا
مترجم در مقدمه گفته است: «در برگردانِ فارسي اين نمايشنامه، عنوانِ عشاق سينه چاك را به آخرين عشاق سينه چاك (كه مي‌توانست معادل دقيق‌تري براي عبارت Last of the red hot lovers باشد.) ترجيح دادم.»
البته حرف مترجم و اين كه اين نكته را يادآور شده‌اند، پسنديده است؛ اما بعد از خواندن نمايشنامه‌ي «سايمون» آدمي متوجه مي‌شود، كه سايمون گويا از آوردن واژه‌‌ي «آخرين» طنز تلخي در نظر داشته است. به نظر مي‌رسد، كه «سايمون» مي‌خواهد بگويد اين نوع از دغدغه‌ كه در اين شخصيت مي‌بينيد؛ از جمله آخرين دغدغه‌هاي انسان معاصر است، و ديگر بعد از ايشان شايد افرادي از نوع بشر و زيسته در غرب – حداقل- از اين نوع وسواس‌هاي ذهني نخواهند داشت، و مسئله‌ي وفاداري كه پي‌رنگِ اساسي اين متن را مي‌سازد، در آنان ديگر يك موتور متحرك براي داشتنِ وسواس‌هاي ذهني نخواهد بود. به هر حال اين مطلبي است، كه به نظر نگارنده آمد و شما هم حتماً بعد از مطالعه، صاحبِ نظري در اين مورد خواهيد شد. به هر روي انتشارات «نيلا» همت كرده و تعدادي از نمايشنامه‌هاي «نيل سايمون» را ترجمه و نشر نموده است، نمايشنامه‌هايي همچون: «پابرهنه در پارك»، «اتاقي در هتل پلازا» و همين «عاقبت عشاق سينه‌چاك»؛ كه همگي از صاحب قلمي‌اند، عميق، طناز و پرقدرت، كه سال‌هاست در آمريكا و سپس جهان مدرن صاحب شهرتي عظيم است. اميدوارم انتشارات «نيلا» همان گونه كه قول ترجمه‌ي آثار بعدي «سايمون» را در صفحه‌ي آخر اين كتاب داده و يكي دو تا از آن‌ها را نيز به چاپ رسانده بقيه را نيز چاپ و در دسترس علاقه‌مندان قرار دهد.
اسفنديار درب كوشكي

«داريوش مودبيان و تلاشش براي ترجمه‌ي طنز (معرفي كتاب)

عنوان: طنزآوران جهان نمايش

گردآورنده و مترجم: داريوش مودبيان
نويسندگان: «آنتوان چخوف»، «ژرژ كورتولين»، «آندره رانسن»، «داريوش مودبيان»، «ژان – كلود دانو»، «يولان سيمون»
ناشر: نشر قاب
چاپ اول: 1385
شمارگان: 2000 نسخه
در صفحه‌ي نخستِ كتاب، و بعد از جلد مي‌خوانيم: «شش نمايش‌ نامه زير عنوانِ طنز بيهودگي در مجموعه‌ طنزآوران جهان نمايش – 10». سپس بعد از يادداشتِ «نشر قاب»، و فهرست مطالب، به پيش گفتارِ دفتر دهم مي‌رسيم، كه آن را «داريوش مودبيان» نوشته و در آن به «پوچي و بيهودگي، و ابتذالِ برآمده از اين دو، {كه} از مضامينِ برجسته طنز پردازي در نمايش امروز جهان» است؛ پرداخته است. سپس يكي يكي به نمايش‌ها مي‌رسيم، نمايش‌هايي كه به ترتيب از اين افرادند :

1- «آنتوان چخوف» با نام «جشن سالگرد»
2- « ژرژ كورتولين »، با نام «سر كلانتر خوش قلب».
3- «آنده رانسن» با نام «مجلس رقص جلادان».
4- «داريوش مودبيان» با نام « دو در و يك نيمكت».
5- «ژان – كلود دانو» با نام «ناظران».
و سرانجام ؛ «يولان سيمون» با نام «اشتباه قضايي».
اينها به همان ترتيب كه گفته شده، شش نمايش نامه‌ اند همگي به ترجمه‌ي «داريوش مودبيان» كه البته يكي از آنها را خود مترجم نوشته است. به هر روي اين اثر، دهمين اثر از مجموعه‌اي است كه «مودبيان» براي ترجمه و گردآوري آنان زحمت بسيار كشيده، و مثل هميشه در ترجمه؛ گر چه همگي از زبان اصلي نيستند، اما دقت لازم را نموده است. به هر روي او سال‌هاست كه پي گير طنز و نماياندن طنز آوران جهان است. خدا توفيق‌اش دهد، و عمر طولاني، تا باز چشممان به جمالِ ديگر آثار او روشن‌تر شود.
اسفنديار درب كوشكي

از اين كمدين پيشتاز بيشتر بدانيم (معرفي كتاب)

عنوان: وودي آلن (كتاب كوچك كارگردانان 2)
نويسنده: مارتين فيتز جرالد
ترجمه: مژگان محمد
ناشر: كتاب آوند دانش
تاريخ انتشار: بهار 1383
نوبت چاپ: يكم
شمارگان: 2200 جلد
تعداد صفحات: 186 برگ
در اين كتاب كوچك چيزهاي زيادي از «وودي آلن» مي‌خوانيد. چيزهايي كه همگي داراي دو خصيصه‌ي ويژه‌اند؛ يكي كوتاه بودن و دومي دقيق بودن.
مطالب اوليه بيشتر به شخصيت، حرفه، روش كار و همكارانِ «وودي آلن» مي‌پردازد. سپس به همراهي نويسنده، سراغ فيلم‌هاي او را مي‌گيريد. از عمده‌ فيلم‌هاي «وودي آلن» در اين كتاب؛ اين فيلم‌ها بررسي شده‌اند: پول را بردار و فرار كن (1969)، موزها (1971)، خوابگرد (1973)، عشق و مرگ (1975)، آني هال (1977)، صحنه‌هاي داخلي (1978)، منهتن (1979)، خاطرات استار داست (1980)، زليگ (1983)، برادوي دني رز (1984)، رز ارغواني قاهره (1985)، هانا و خواهرانش (1986)، روزهاي راديو (1987)، سپتامبر (1987)، زن ديگر (1988)، قصه‌هاي نيويوركي: تباهي اديپ (1989)، جنايت و جنحه (1989)، آليس (1990)، سايه‌ها و مه (1992)، زن و شوهرها (1992)، قصه‌ جنايي منهتن (1993)، گلوله‌ها بر فراز برادوي (1995)، آفروديت توانا (1996)، همه مي‌گويند دوستت دارم (1997)، شالوده شكني‌ هري (1998)، شهرت (1999)، شيرين و باحال (1999)، تبهكارهاي خرده پا (2000)، نفرين عقرب يشمي (2001).
البته نبايد انتظار داشت كه در كتابي با اين حجم كم، چيزهاي بسيار گسترده‌اي از اين فيلم‌ها دستگيرتان شود؛ اما همين قدر بگويم كه اگر به دنبالِ نام درست عوامل فيلم، بازيگران، داستان فيلم و همچنين مضمون و نقدي كوتاه اما تا حد بسياري درست هستيد خواندن اين كتاب يا حداقل داشتن آن به عنوان منبع چندان بد نيست. به جز اين در فصل آخر به روزگار «وودي آلن» در سال‌هاي اخير نيز نگاه شده است؛ اين كه امروزه چه مي‌كند، به عنوان بازيگر در حال بازي در چه فيلم‌هايي است و البته رابطه‌اش با تلويزيون و كارهاي تلويزيوني در چه حد و اندازه‌اي است.